نقش والدين در پرورش هوش هيجانی کودک

همدلی 

يكی از مولفه‌های مهم هوش هيجانی برخوردار‌ی از حس همدلی است؛ ‌يعنی ما باید احساسات طرف مقابل را درک كرده و هر موضوعی را از زاويه ديد او ‌نيز بررسی كنيم. افراد همدل حتی به زبان بدن فرد‌ و چهره او هم توجه نشان می‌دهند‌. در‌واقع افرادی كه هوش هيجانی بالايی دارند، موقعيت‌های مختلف را درک می‌كنند و مناسب با آن، عكس‌العمل نشان می‌دهند‌؛ زيرا علاوه‌بر درک احساسات خود می‌توانند احساسات طرف مقابل را هم درک كنند‌.

برای افزايش هوش هيجانی كودكان‌ نيز بايد به آن‌ها كمک كنيم تا‌ بهتر و بيشتر احساساتشان را بشناسند. برای اين كار ابتدا والدين خودشان بايد احساس‌ همدلانه‌ای با فرزندانشان داشته باشند و به آن‌ها اجازه دهند احساساتشان را بروز دهند؛ مثلاً درمقابل كودكی كه می‌گويد خسته است و نمی‌تواند تكاليفش را انجام دهد، نبايد گفت که «تنبلی نكن‌ و همين الان مشق‌هایت را بنويس!» چون قضاوت سریع و تصمیم‌گیری فوری مانع رشد هوش هیجانی کودک خواهد شد. وقتی ما‌ بتوانيم احساسات فرزند‌مان‌ را درک كنيم، خود او‌ نيز خيلی راحت‌تر از احساساتش برايمان می‌گويد.

مديريت و رعايت نظم 

«خودمديريتی» و «خودنظم‌دهی» ازجمله موضوعات‌ مهم در هوش هيجانی هستند ‌كه باعث می‌شوند فرد در زندگی آرامش لازم را کسب کند؛ ‌مثلاً اگر كودک نتواند نمره خوبی در يكي از درس‌هايش بگيرد، بايد به او كمك كنيم تا بتواند خود را آرام كند، و البته برای این کار، ابتدا خود والدين بايد آرامش خود را حفظ کنند؛ بنابراین «خود نظم‌دهی» و مديريت صحيح شرايط باعث‌ موفقيت بيشتر می‌شود‌. «خودانگيزشی» نيز يكی دیگر از ويژگی‌های برخورداری از هوش هيجانی است؛ مثلاً والدينی كه به فرزندان خود انگيزه لازم را برای مديريت احساساتشان می‌دهند، هوش هيجانی را در آن‌ها تقویت می‌کنند و بدين ترتيب می‌توانند در هر موقعيتی احساساتی را كه متناسب با آن‌ زمان و مكان است، از خو‌د بروز دهند‌.

والدين مربی هيجانی

يكی از اهداف پرورش هوش هيجانی اين است كه والدين بياموزند چگونه «مربی هيجان» باشند. آن‌ها‌ بايد ابتدا بتوانند از احساسات فرزندشان آگاه شوند و بدانند چه زمان‌هايی فرزندشان خوشحال، ناراحت یا عصبانی است‌؛ چون در این صورت است که آنان می‌توانند احساس فرزند خود را توصيف كنند و مثلاً به‌جای اینکه به او بگویند: «چرا ناراحتی؟» می‌گویند: «به نظر می‌آيد‌ عصبانی هستی. می‌خواهی درباره‌اش بيشتر با هم حرف بزنيم؟»

يعنی در مرحله بعد بايد هيجان را فرصتی برای افزايش صميميت خود با فرزندمان‌ بدانیم ‌و يكی از ساده‌ترين كار‌ها نيز دراين‌خصوص نشان‌دادن توجه بیشتر به رویاهای فرزندمان است.

والدين می‌توانند به فرزندان خود كمک كنند تا آنان روی احساسات خود اسم بگذارند يا حتی بتوانند آن‌ها را رنگ‌آميزی كنند؛ ‌مثلاً وقتی فرزندتان به شما می‌گويد عصبانی است می‌توانيد از او سوال كنيد كه احساسش دقيقا چه رنگی است‌؛ چون با این کار ما فرصتی به فرزندمان می‌دهيم تا او بيشتر با احساساتش روبه‌رو شود و‌ خودمان نيز بيشتر، احساسات او را درک كنيم؛ مثلاً وقتی كودک رنگ عصبانيتش را قرمز می‌كند، ياد می‌گيرد هر وقت عصبانی است چه حسی دارد‌.

برای آشناشدن بيشتر با احساسات‌، روياها و تخيلات فرزندمان می‌توانيم به‌جای اينكه خودمان‌ برای فرزندانمان‌ داستان بخوانيم، از آن‌ها بخواهيم خودشان اين كار را انجام بدهند؛ برای مثال آنان می‌توانند از روياها، تخيلات و آرزوهای خود بگويند، ولی نكته مهم اين است كه والدين نبايد به كودكشان بگويند همه حرف‌های او تخيل است و واقعيت ندارد‌. فراموش نكنيم‌ هدف ما اين است به كودكمان فرصتی بدهيم تا او زمانی را صرف‌ رويا و آرزوهای خود بكند‌.

مسئوليت‌پذيری

هوش هيجانی می‌تواند باعث‌ ‌تقويت و پرورش‌ حس‌ مسئوليت‌پذيری در كودكان‌ شود‌ و بدین ترتیب فرزندان با مسئوليت‌پذيری بيشتری پرورش می‌یابند. برای اين كار می‌توانيم به آنان بياموزيم وقتی احساسات منفی سراغشان می‌آيد‌، خودشان‌ حق انتخاب دارند؛

مثلاً اگر عصبانی هستند، می‌توانند فورا‌ً داد بزنند‌ و عصبانيت خود را به همه نشان دهند‌ و البته بهتر است فرزندانمان یاد بگیرند که‌ مثلاً اين‌ يک بازی است كه هر وقت عصبانی شدند‌ و دوست داشتند‌ داد بزنند‌، اول ‌از يک تا ده بشمارند‌، يک نفس عميق بكشند و يک ليوان آب بنوشند و بعد از آن‌ ببينند آيا هنوز هم دوست دارند داد بزنند یا خیر‌؟ فراموش نكنيم اگر به روش مناسبی از آن‌ها بخواهيم اين‌گونه عمل كنند، بچه‌‌ها‌ نيز خيلی زود به حرف ما گوش می‌دهند و به ما اعتماد می‌كنند‌.درهرحال دانستن این نکته الزامی است که هيچ‌كدام از ما كنترل ‌كاملی بر محيط خود نداريم، ولی می‌توانيم هيجانات خود را كنترل كنيم‌. كودكان‌ نيز با توجه به مهارت‌های هوش هيجانی می‌توانند ياد بگيرند هيجانات مثبت‌تری را تجربه كنند‌ و رفتار مناسب‌تری هم داشته باشند‌.

بدين ترتيب‌ آن‌ها نخست‌ از اينكه رفتار خوبی داشته‌اند، ‌احساس بهتری نسبت به خود خواهند داشت‌ که نتیجه آن، اعتمادبه‌نفس بيشتر آنان خواهد بود‌.‌ درواقع وقتی كودكان اين‌گونه عمل كنند، اطرافيان هم بيشتر به ‌آن‌ها توجه می‌كنند و آنان نیز محبوبيت بيشتری نزد اطرافیانشان خواهند داشت؛ پس درنهایت می‌توان گفت تقویت هوش هيجانی برابر با افزايش اعتماد‌به‌نفس در فرزندان است.